Herb

Uchwała Nr XVII/160/04 Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego
z dnia 29 stycznia 2004 roku w sprawie: Statutu Miasta Wodzisławia Śląskiego.

Najczęściej eksponowanym symbolem ikonograficznym miasta i jego samorządu jest herb. Szczególnie w starych ośrodkach miejskich przekaz ten jak żaden inny łączy przeszłość z teraźniejszością. 
71. lat temu,  3 października 1936 r. na wniosek złożony w lipcu 1933 r. przez ówczesne władze miejskie na czele których stał wówczas Emanuel Bluszcz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w Warszawie po korekcji zatwierdziło herb miasta Wodzisławia Śląskiego. W związku z powyższym faktem chciałbym pokrótce przypomnieć jaka była jego rola, geneza oraz historia.

Kiedy przed pięciu laty rozpoczynałem prace badawcze nad zebraniem i zinwentaryzowaniem dostępnego materiału historycznego i archiwalnego odnoszącego się do herbu naszego miasta wiele osób zadawało pytania kwestionujące sens tego wysiłku. Nie wystarczy wszak odpowiedzieć, iż setki miast w Europie działając we własnym dobrze pojętym interesie czynią tak samo. Wodzisław funkcjonując jako miasto przez stulecia wywierał wpływ i tworzył tę wspólną cywilizacyjną tradycję. Nie ma żadnego powodu aby dzisiaj, kiedy możliwość odwoływania się do wielowiekowej tradycji jest cennym atutem dla każdej społeczności - umiejętnie jej nie wykorzystać. Tym bardziej, że coraz mniej społeczności na świecie stać na to, aby lekceważyć potencjał oferowany przez historię. Zrozumienie znaczenia naszego herbu nakazuje również zwykła ludzka skromność. Wszyscy doskonale wiemy, że po stuleciach niewiele pozostaje o czym może świadczyć przykład naszego miasta. Doświadczenie i rozsądek nakazuje wnioskować, że za kilkaset lat niewiele pozostanie również po tym, co wydaje się nam dzisiaj tak realne.
Dlatego warto docenić rzeczywistą wartość tradycji zawartej w symbolice kształtowanej i utrzymywanej przez stulecia. Herby spełniając swoją podstawową funkcję-symboli jednostek, rodzin, rodów, miast są doskonałym źródłem informacji historycznej, lecz także uświadamiają nam o symbolicznym charakterze naszej całej kultury.
Dzięki herbom możliwe było nie tylko informowanie innych o swoim pochodzeniu i statusie. Przede wszystkim herb był symbolem obrazującym przynależność do danej wspólnoty. Przy czym pamiętać należy, że chodziło tu o wspólnotę nie tylko we współczesnym lecz także historycznym jej wymiarze. Tak więc herb bez wątpienia symbolicznie łączy nie tylko wszystkich tych, którzy z tym miastem związali swe życie, lecz obejmuje także tych, którzy przynależą do przeszłych i przyszłych pokoleń.
Z tej perspektywy herb urasta do roli niezwykle ważnej. Przez stulecia towarzyszył naszym przodkom w ich życiu codziennym, a jego autorytet wspierał decyzję władz. Dlatego ważnym jest, że udało się zebrać choć niewielką cząstkę historii której wszyscy jesteśmy spadkobiercami.

Geneza wodzisławskiego herbu 

Historia heraldyki miejskiej w Polsce jest ściśle związana  z ruchem osadniczym i kształtowaniem się prawa miejskiego. Z tego punktu widzenia herb towarzyszy miastu od samych początków istnienia. Herb miasta funkcjonował w momencie pojawienia się społecznych gremiów samorządu miejskiego, a zasady jego funkcjonowania określone były zapewne w samym akcie lokacyjnym. Właśnie powstanie prawnie ukonstutuowanego samorządu określane jest w literaturze jako początek miast. Herb rodził się wraz z samorządem, a samorząd konstytuował miasto. Herb powstał w bezpośrednim związku z pojawieniem się pieczęci samorządu, na której utrwalono znak miasta. Pieczęć z herbem była jednocześnie świadectwem istnienia nowego podmiotu prawnego - miasta, a jej odcisk - podpisem. Funkcjonowanie Wodzisławia jako podmiotu prawa wymagało stworzenia kancelarii wydającej dokumenty zarządu. Dla nas zasadnicze znaczenie mają pieczęcie miejskie, posiadające obok herbu napisy np. (Civitatis ? Vladislawensis 1597; Sigil ? Civtat ? Loslensis 1736. Należy przypuszczać, że tak jak w innych ośrodkach miejskich oprócz  pieczęci głównej w mieście znajdowały się pieczęcie, którymi posługiwali się ławnicy, rady radzieckie i wójtowie. Niestety żadna z pieczęci średniowiecznych nie została do dzisiaj odnaleziona.
Obserwacje z innych ośrodków miejskich, pozwalają przypuszczać, że godło napieczętne miasta Wodzisławia krystalizowało się już w II poł. XIII w., a najpóźniej jego ustalona forma mogła być znanna na początku XIV w. Jak na razie poszukiwania prowadzone w archiwach wykazują, że nie jest znany nawet żaden dokument wystawiony w tych czasach w  mieście, gdyż większość archiwów  z nich uległo zniszczeniu m.in. w trakcie nękających miasto pożarów i nieodpowiedzialności władz miejskich ok. 1300, 1646, 1822 i 1922 roku. Działania te sprawiły, że  Wodzisław ma najgorzej zachowaną bazę źródłową ze wszystkich miast górnośląskich i aby prześledzić genezę herbu musimy zapoznać się przede wszystkim z bazą źródłową i opiniami badaczy, którzy ten temat poruszyli.

Od pieczęci do herbu - stan badań nad herbem Wodzisławia

Pierwszą znaną obecnie osobą piszącą na temat herbu Wodzisławia był kronikarz Franz Henke (1797-1891). Przeglądając wiele jeszcze istniejących materiałów źródłowych, odnalazł najstarszą pieczęć z wizerunkiem herbu miejskiego, na której utrwalono :  pół orła - po prawej i pół róży - po lewej stronie.  Pochodziła ona dopiero z 1597 r. Jej odcisk przedstawił na stronie tytułowej w I tomie kroniki.  Przerys tej pieczęci mimo zachowania proporcji niestety odbiega od oryginału zachowanego w formie odcisku lakowego.

Oprócz ikonograficznego przedstawienia pieczęci herbowej Henke podjął się krótkiej analizy historycznej, uznając, że widniejący na niej herb miasta nie jest pierwotny. Kronikarz bez  podania jakichkolwiek uzasadnień stwierdził tylko, że  ingerencji w  najstarszą znaną jego formę dokonała najprawdopodobniej rodzina Planknar z Kinsbergu będąca właścicielem  Wodzisławia w latach 1524-1602. Zbieżności, które zaważyły na tej hipotezie, były spowodowane motywem trzech róż  widniejących w herbie rodowym Planknarów, z których tylko pół róży  miało zostać przeniesione do wodzisławskiego herbu miejskiego. Teorię taką umacniał ponadto rok jej wykonania - 1597.  Prawa strona herbu nosząca wizerunek połuorła nie została zmieniona i miał być  to orzeł piastowski (polski). Henke przy tym dowodził, że Wodzisław miał rodowód XI w., a jego założycielem miał być książę Władysław Herman.

Poglądy powyższe dotyczące genezy herbu Wodzisławia  zostały przyjęte jako pewnik i zaaprobowane przez XIX w. heraldyków niemieckich. Wśród prac naukowych na czołowe miejsce wybijają się dwie pozycje heraldyczne: herbarz miast śląskich Hugona Saurmy-Jeltscha z 1870 r. oraz dwutomowe dzieło Ottona Huppa poświęcone pieczęciom i herbom Pomorza, Wielkopolski i Śląska (Saurma - Jeltsch 1870,s.180-181,Hefner, Clericus, Gautsch 1885, s.48; P.Knoetel,1894, s.23-24; Hupp 1898, s.99). W pracy H. Saurmy-Jeltscha wizerunek herbu Wodzisławia powstał w oparciu o dane historyczne przekazane przez  F.Henkego i według powyższych ustaleń przedstawiał się następująco: tarcza dwupolowa dzielona pionowo, po prawej stronie połuorła białego (polskiego) na czerwonym tle, po lewej  połuróży złotej również  na czerwonym tle. O. Hupp przyjął również  ustalenia historyczne Saurmy, lecz na zamieszczonym wizerunku widniał już orzeł w barwach górnośląskich.

Przełomowym momentem, który pośrednio przyczynił się w późniejszym okresie do zmiany  poglądów  na historyczny rodowód herbu miejskiego, był artykuł Rudolfa Hirscha z 1890 r. dotyczący założenia miasta Wodzisławia. Według tego badacza założycielem miasta nie był Władysław Herman, a Władysław I książę opolsko - raciborski (ok.1225-1281/82). Swoją hipotezę Hirsch oparł na informacji zaczerpniętej z rękopiśmiennej kroniki franciszkanów z prowincji austriackiej opracowanej przez Barnabę Strassera w 1767 r.  Pod datą roczną 1257 r. zapisano, że  franciszkanie mieli uzyskać w Wodzisławiu konwent i mieszkanie "eodem anno fratres minorum conventum et habitationem obtinent Losla in Silesia". Hirsch słusznie wiązał fakt pojawienia się zakonników z istniejącym już miastem. Tak więc miasto musiało być założone po 1246 r., to jest momentem przejęcia księstwa przez Władysława, a rokiem 1257, czyli przybyciem franciszkanów do Wodzisławia.

Władze pruskie jak wynika z zachowanych przykładów, nie uwzględniły postulatów Rudolfa Hirscha, zajmując się jego oprawą estetyczną. W wizerunkach napieczętnych, począwszy od 3.ćw. XIX w., nad tarczą umieszczono dodatkowo mitrę książęcą (Ryc.7-8) traktując ją zapewne jako udostojnienie. Na początku XX w. powstał nowy ozdobny wizerunek herbu miasta Wodzisławia z labrami i koroną muralis.

W 1922 r. po przyłączeniu Wodzisławia do Polski, władza dziedziczyła napieczętną formę herbu po swoich poprzednikach o czym mogą świadczyć zachowane dwa przykłady sfragistyczne z okresu międzywojennego. W tym też czasie powstał dość swobodnie potraktowany  wizerunek herbu uwieczniony w jednej z sal ówczesnego ratusza, którym od początku XX w. był pałac dominialny.

Mimo tradycji napieczętnej na początku lat 30. XX w. Magistrat miasta Wodzisławia zajął się nowym opracowaniem herbu. Zapewne zadecydowały o tym rozporządzenia prezydenta RP Ignacego Mościckiego z lat 1927 i 1930 r., zgodnie z którymi wprowadzono w całym kraju obowiązek używania herbów dwupolowych z godłem państwowym i województwa. Dla miast o uzasadnionym rodowodzie istniała możliwość, by w drodze wyjątku i za specjalnym zezwoleniem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych przy porozumieniu z Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, używać historycznego herbu miejskiego.

Już 21 lipca 1933 r. na posiedzeniu Rady Miejskiej  przyjęto nowo sporządzony herb miasta, który uchwalono według wniosku Magistratu. Wówczas to sylwetkę orła zunifikowano do  formy heraldycznej opracowanej dla województwa śląskiego, nadając jej przy tym odpowiednie barwy (złoty orzeł na niebieskim tle). Róża miała kolorystykę czerwoną z zakończeniami płatków, dnem i liśćmi zielonymi na srebrnym tle. Nowym elementem nie mającym uzasadnienia w starszej tradycji było zastąpienie mitry książęcej złotą coroną muralis. Przyjętą jego formę  wysłano do Warszawy  w celu jej zaopiniowania. Tak więc ówczesne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych po porozumieniu z Ministerstwem Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zadecydowało o jego wyglądzie. Jak wynika z przekazów ikonograficznych  i źródłowych, jego wersja została skorygowana w 1936 r. Według ówczesnych procedur jeden wizerunek herbu wzorcowy  został przekazany do Magistratu miasta, a drugi przechowywało archiwum Ministerstwa Spraw Wewnetrznych16. Jedynie dzięki zachowanemu protokólarzowi Rady Miejskiej posiadamy informacje, iż władze zapoznały się z jego wersją dopiero w dniu 5 stycznia 1937 r. i przyjęły do wiadomości. Wypada tutaj wspomnieć, iż jest to herb, który do dzisiaj obowiązuje, a jego opis znajduje się w Monitorze Polski: Tarcza dwudzielna, w polu prawym błękitnym pół orła złotego bez korony, zwróconego w prawo ; dziób, język i szpony orła - czerwone; w polu lewym, czerwonym, połowa róży złotej pięciolistnej z listkami zielonymi między płatkami; dno róży czerwone.

Mimo tych korekt władze polskie nie odzwierciedliły zmian w pieczęciach miasta, gdyż do 1939 r.  używana była pieczęć powstała po 1931 r. z wizerunkiem mitry książęcej nad tarczą.

Dopiero w okresie II wojny światowej władze niemieckie sporządziły nową pieczęć miejską ze stylizowanym herbem ujętym w gotycką tarczę z graficznie przedstawionymi barwami, odzwirciedlajacymi prawnie przyjęty herb z 1936 r. Jego wizerunek znalazł się także na oficjalnej korespondencji miejskiej i malowidle w siedzibie ratusza.

Oceniając poprawki  z punktu widzenia współczesnej heraldyki, słusznym była likwidacja muru koronnego nad tarczą, która  nie miała żadnego uzasadnienia w starszej tradycji.  Niewątpliwie punktem spornym pozostaje kolorystyka lewej pobocznicy, gdzie umieszczony jest wizerunek połuróży. Przyznać przy tym należy, że ówczesne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, dokonując zmiany  w kolorystyce  róży - złotej na czerwonym tle w praktyce przyznało rację starszym poglądom uznającym, że przekształceń w herbie miasta dokonała rodzina Planknar z Kinsbergu. Ma to zresztą do dziś wyraźne odzwierciedlenie w literaturze przedmiotu. Być może rzeczywistym powodem  dokonanej korekty w 1936 r. mógł być herb Olesna posiadający ten sam wizerunek godła i  kolorystykę, choć obydwa miasta znajdowały się wówczas w różnych państwach (Olesno w Niemczech). Przyjęcie pierwotnie postulowanych barw oznaczałoby w praktyce istnienie w jednym regionie dwóch miejscowości o identycznycm herbie.

Wspomniany już profesor Marian Gumowski, analizując herb Wodzisławia, poddawał w wątpliwość tego typu poglądy, uznając, że przedstawiony na najstarszej pieczęci jego wizerunek  pochodzi ze średniowiecza i w związku z tym róża występująca w godle wodzisławskiego herbu może mieć również kolor czerwony. Stanowisko Gumowskiego było przy tym dość zachowawcze,  niemniej kwiat róży łączył z symboliką maryjną. Postulat ten niestety nie został do dziś głębiej zanalizowany i w praktyce róża występująca w dzisiejszym herbie miasta ma kolor złoty.

Przystępując dziś do jego analizy, znając oczywiście kryteria, którymi kierowali się ówcześni badacze, stwierdzić należy, że najstarsza znana forma wodzisławskiego herbu dzięki zachowanym pieczęciom przetrwała ponad 400 lat. Obecnie wiele przesłanek historycznych wskazuje, że właśnie ta forma herbu obowiązywała przy krystalizowaniu się organizmu miejskiego. Niestety, jak wykazano powyżej, jej treść symboliczna, którą pozostawili nam jego twórcy w spadku, już dawno uległa zatarciu. Niemniej w skład najstarszego wodzisławskiego herbu weszły dwie odrębne od siebie treści symboliczne: orzeł i róża, które wymagają oddzielnej analizy.

Orzeł w herbie Wodzisławia

Orzeł był jednym z częściej stosowanych motywów godła w herbie wielu miast. Należy podkreślić, że w najstarszych ośrodkach miejskich lokowanych na Górnym Śląsku w XIII w. (np. Bytom - 1254, Gliwice-1246, Żory-1272 i innych) mamy do czynienia z jego wizerunkiem. Również i w herbie Wodzisławia zaobserwować możemy podobną prawidłowość. Pojawienie się orła w wizerunkach napieczętnych związane było z szeroko  zakrojoną akcją lokacyjną prowadzoną w XIII w. przez Piastów śląskich. Książęcy herb w przypadku Wodzisławia  symbolizował realnego założyciela,  którym był książę opolski Władysław (1246-1280/81). Barwy jego zostały zaczerpnięte najprawdopodobniej od herbu książęcego. W kontekście tym nie bez znaczenia jest również nazwa miasta Wodzisław stanowiąca nazwę dzierżawczą i pamiątkową przyjętą na cześć księcia opolsko-raciborskiego "Wlodzislawus... dux Opoliensis ducis Kazimiri fillius".

Najstarszy wizerunek orła symbolu Piastów górnośląskich znany jest  z przekazu z 1222 r. i jest nią pieczęć księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza I. Wówczas to prawdopodobnie zgodnie z praktyką średniowieczną ustalone były już jego barwy jaką był złoty orzeł na niebieskim tle. 

Barwy prawej pobocznicy wodzisławskiego herbu zostały więc zaczerpnięte zapewne od herbu książęcego, stąd znalazł się tam górnośląski złoty połuorzeł w błękitnym polu, a nie „polski", a więc biały połuorzeł w czerwieni, co postulował F. Henke a za nim również Saurma - Jeltsch i inni.

Róża w wodzisławskim herbie

Drugim z wyobrażeń widniejących w wodzisławskim herbie jest kwiat róży. Jak już wcześniej sygnalizowano genezę pojawienia się tego motywu w herbie miasta większość badaczy wiązało z właścicielami państwa stanowego rodziną Planknar z Kinsbergu. W rzeczywistości władza Planknarów  była w pewnej mierze proceduralnie ograniczona. Do tego dochodziły waśnie rodzinne między Janem II Planknarem, a jego bratanicą Magdaleną. Zmiana taka wymagałaby zgody i aprobaty cesarza (w tym przypadku cesarza Rudolfa II). Ale gdyby teoretycznie przyjąć taką wersję, to zapewne realniejszym byłoby przeniesienie całego ich godła rodowego, czyli trzech złotych róż na srebrnej krokwi. Tak więc współwystępowanie połuróży w godle miejskim z różami w  herbie Planknarów jest tylko zbiegiem okoliczności.

Wszelkie przesłanki, jakimi obecnie dysponujemy, wskazują, że różę w herbie wodzisławskim należy wiązać z symboliką religijną. Jak wykazały badania prowadzone przez Wojciecha Strzyżewskiego godła wielu herbów miejskich o tematyce religijnej należą do dość powszechnych przedstawień. Szczególnie ma to miejsce w herbach miast położonych nad Odrą. Od Pomorza Zachodniego, aż po Górny Śląsk w wyobrażeniach aż 52 miast tematyka religijna była reprezentowana jako jedyny lub też jeden z elementów godła. Wiązało się to z tym, że przestrzeń dawnego miasta przesycona była symbolami religijnymi i świeckimi, a  rytm życia ich mieszkańców zdominowany był przez kalendarze kościelne.

Genezy wizerunków świętych w godłach wielu miast należy doszukiwać się  w najstarszych wezwaniach kościołów parafialnych. Z reguły takie wyobrażenie przedstawiało patrona danej świątyni. Jedne z najstarszych pieczęci  z obszaru na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej  znane są ze Śląska. W miastach śląskich zaobserwowano taką prawidłowość aż w 14 ośrodkach. Wodzisław należy również włączyć do tej grupy miast, gdyż róża w herbie jest najprawdopodobniej  symbolem maryjnym i  łączyć ją należy z patronką  kościoła parafialnego p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny mającego średniowieczną proweniencję. Jak wykazują przykłady z innych ośrodków miejskich była ona zapewne w wiekach średnich patronką Wodzisławia, o czym mogą świadczyć stare podania.

Kwiat róży jako symbol maryjny funkcjonował już od V w. Do najstarszych świadectw tej symboliki zalicza się zwrotkę Carmen paschale poety Seduliusza z ok. 430 r. :"Jak pośród ostrych cierni delikatna róża Wolna od kolców, co ranią i krzew macierzysty przyćmiewa swym pięknem. Tak z rodu wzrosła święta Maryja : Nowa dziewica zmyła winę swej poprzedniczki."

 Badania nad symboliką wyobrażeń maryjnych w herbach miejskich wykazały, że przedstawiano  ją postaciowo  jako  Madonnę lub też za pomocą znaków symbolicznych: ciała niebieskie-gwiazda i niektóre rośliny: lilia lub kwiat róży. W przypadku Wodzisławia atrybutem tym była pięciolistna róża. W średniowiecznej rzeczywistości zastosowanie jej było dwojakie: do Maryi Panny - róża biała i do Chrystusa - róża czerwona lub złota. Na obszarze Polski jedynie na Górnym Śląsku róże-jako symbol w herbach miejskich oprócz Wodzisławia wystąpiły jeszcze w dwóch miejscowościach w Oleśnie i Dobrodzieniu.

Herb Wodzisławia  - symbol miasta odnosi się w całym kontekście znaczeniowym do jego początków. Tak, więc i róża w herbie miejskim nie powinna mieć kolorystyki złotej i tym samym nawiązywać do tradycji "poplanknarowskich". Geneza tego symbolu wiąże się niewątpliwie z patronką kościoła parafialnego Marią Panną i w związku z tym faktem powinna przybrać kolor srebrny na czerwonym tle.

Współczesny wizerunek herbu miasta, ostatnie zmiany w plastycznym wizerunku herbu miejskiego   

Po 1945 r. o pieczęci i herbie miasta często zapomniano, gdyż oficjalnie zastopionło je  godło państwowe. Jedynie różnego rodzaju okazje, jak rocznica 700 lecia miasta obchodzona w 1957 r. i inne święta przypominały i utrwalały jego wizerunek, na proporcach, odznaczeniach, reklamówkach. Działo się tak również w innych ośrodkach miejskich. Dlatego też kiedy Polska odzyskała w pełni suwerenność i budowane były na nowo zręby samorządu miejskiego po 1989 r. pojawił jego symbol - herb miejski.
Przez ponad dekadę od 1990 r do początku 2002 r. instytucje miejskie używały, przynajmniej trzech różnych wyobrażeń stlistycznych herbu miejskiegojego, bowiem nie zachował się nadany wzorzec z 1936 r. Niestety, żadna z jego form nie była poprawna i odbiegała od dobrze wypracowanych wzorców heraldycznych.     

W 2002 r. miasto zwróciło się ponownie do heraldyka dr Małgorzaty Kaganiec celem ponownego opracowania historycznego herbu oraz dopracowania wizerunku plastycznego. Wykonano przy tym także dodatkowo wzory flagi miejskiej i banera. W maju tegoż roku zamówione dzieło było gotowe. Autorem tegoż zestawu byli heraldycy Małgorzata Kaganiec oraz Romuald Kubiciel.

Aby herbem miasta można było się w pełni legitymizować zgodnie z postanowieniami art.3 ust.3 ustawy z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach (Dz.U. nr31, poz.130 ze zm.), koniecznym była opinia Komisji Heraldycznej działającej jako ciało doradcze przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. W związku z powyższym faktem 15 lipca 2003 r. władze miasta zwróciły się do Ministerstwa celem zaopiniowania wizerunku plastyczengo. O ile wywód historyczny był poprawny to kontrowersje wzbudził przesłany wizerunek herbu z publikacji Mariana Gumowskiego, który traktowany był jako wzór zatwierdzonego herbu z 1936 roku.

Przewodniczący Komisji Heraldycznej prof. dr hab. Stefan Kuczyński (Uchwałą Komisji Heraldycznej Nr 118-786/0/2003) z dnia 24 paździrnika 2003 r.) zakwestionował jednak formę plastyczną przedstawioną w publikacji z 1939 r.  Mariana Gumowskiego jako nadaną w 1936 r.   Stwierdził on, że orzeł jest zbyt odchylony w lewo, ponadto ma źle ukształtowane szpony i źle  wybarwione (źółte pazury). Kontrowersje wzbudzała także sama róźa, która była niedopracowana plastycznie, a w szczególności jej płatki. Wg opinii profesora Kuczyńskiego wzorzec ten raził niespójnością stylistyczną i powinien być poddany retuszowi plastycznemu.

Zalecenia te zostały natychmist zrealizowane i jeszcze pod koniec 2003 r. miasto sporządziło nowy wizerunek plastyczny herbu miejskiego, który został zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej w styczniu 2004 r. i jest on obowiązującym wzorcem. Do tego wykonano nowy projekt pieczęci miejskiej o średnicy 33 mm, gdzie centralnie umieszczono herb a w  otoku napis - MIASTO WODZISŁAW ŚLĄSKI.

opracowanie:   SŁAWOMIR KULPA

Wykaz stosowanych skrótów

Dz. U. - Dziennik Ustaw

MP- Monitor Polski

PRM - Protokólarz Rady Miejskiej

Literatura

Antoniewicz M. 1984

Herby miast województwa częstochowskiego, Częstochowa.

Blažek K. 1887

Der abgestorbene Adel der Preussischen Provinz Schlesien,t.1, taf.59, Nürnberg, (Siebmacher, ... Wappenbuch, VI.8).

Dziennik Ustaw

1927, nr 115, poz. 980 

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach.   

Grażyna S.M., S.M. Gizela, R. Szymczak 1990,

Z dawna Polski Tyś Królową. Koronowane wizerunki Matki Bożej 1717 -1990. Przewodnik po sanktuariach maryjnych, Szymanów 1990, s. 269-271.

Gumowski M. 1939,

Herby i pieczęcie województwa śląskiego, Katowice.

Graczyk J., A. Jankiewicz, Porębska, Wodzisław Śląski. Studium historyczno-urbanistyczne, Warszawa, 1896 mps.

Furmanek M., S. Kulpa

2001 - Badania sondażowe "Grodziska" w Wodzisławiu Śląskim, st. 7, /w:/ "Śląskie Sprawozdania Archeologiczne",t.43.0

2003 - Zamek wodzisławski i jego właściciele,Wodzisław Śląski (w druku).

Hefner O.T, L.Clericus, N. Gautsch 1885,

Städtewappen, "Neuer Siebmacher", Bd. VI, Nürnberg.

Henke F. 1860,

1860 - Chronik oder topographisch-geschichtlich-statische Beschreibung der Stadt und der Sfreien Minderstandesh rrchaft Loslau in Oberschlesien, t.1, Rybnik.

1864 - Chronik oder topographisch-geschichtlich-statische Beschreibung der Stadt und der Sfreien Minderstandesh rrchaft Loslau in Oberschlesien, t.2, Pszczyna.

Hirsch R. 1890,

Die Grundung der Stadt Loslau, Zeitschrift fur Geschichte und Altertum Schlesiens, t.24, s. 291 - 304.

Hupp O. 1896-1898,

Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer Königreich Prussen, Bd. I Heft 1, Ostpreussen, Westpreussen und Brandenburg, Bd. I Heft 2, Pommern, Posen und Schlesien, Frankfurt a/Main 1896-1898.

Kaganiec M. 1992, Heraldyka Piastów śląskich 1146-1707, Katowice.

Kopaliński W. 1985,

Słownik Symboli, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Knoetel P. 1894,

Städtewappen Oberschlesiens, Tarnowitz.

Krause W.,

Zur Volkstus und Herkstums und Herkuftsfrage der oberschlesischen Baueren des Mittelalters, Deutsche Monathshefte in Polen, nr 4/1937-1938, s. 436-444.

Monitor Polski 1936.,

441. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 października 1936 r. w sprawie zatwierdzenia herbu miasta Wodzisławia, r. XIX., nr 247. Warszawa.

Musioł L.,

1957 - Wodzisław 1257-1957, Krótki zarys dziejów miasta, opracowany źródłowo z okazji 700 - lecia istnienia Wodzisławia, Katowice.

1966 - Wodzisław. Parafia, miasto i ziemia w historycznym rozwoju, Katowice, mps w Archiwum Muzeum w Wodzisławiu Śląskim.

Osb D.F. 1990,

Świat symboliki chrześcijańskiej, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.

Paprocki B. 1593,

 Zrcadlo slvného margrabstvi Moravského, Olomouc 1593.

Pilnáček J.,

1992 Rody Starého Slezka, t.2, Brno (reprint).

1996 Staromoravšti rodove, Brno (reprint).

Plewko A. J. Wang,

1982, Herby naszych miast, województwo katowickie, s. 24, Krajowa Agencja Wydawnicza Katowice.

1994, Herbarz miast Polskich, Warszawa.

Saurma H. 1870,

Wappenbuch der schlesischen Städte und Städtel, Berlin.

Strzyżewski W. 1999,

Treści symboliczne herbów miejskich na Śląsku, Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Zachodnim do końca XVIII wieku. Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. T. Kotarbińskiego, Zielona Góra.

Tresidder J. 2001,

Słownik symboli. Ilustrowany przewodnik po tradycjach wyrażeniach obrazowych i emblematach, I, Warszawa.

PIECZĘCIE I HERBY MIASTA WODZISŁAWIA ŚLĄSKIEGO W HISTORYCZNYM ZESTAWIENIU (OPIS)                                                                                                                                    

1. Odcisk pieczęci lakowej Wodzisławia z herbem miasta i napisem otokowym: CIVITATIS ? WLADISLAVENSIS 1597, (↔30 mm), /w:/Archiwum Państwowe w Katowicach O/ w  Raciborzu, Akta miasta Wodzisławia 1741-1922, Die Anfertigung und Absendung der Kämneriei (1817-1843), syg.19.
2. Odcisk pieczęci lakowej miasta Wodzisławia z herbem i napisem otokowym : SIGIL ? CIVTAT ?: LOSLENSIS 1736 (↔ 21 mm), użyta na XVIII w.  dokumencie, zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl., syg. MWS H/31.
3. Odcisk pieczęci lakowej Magistratu i Policji miasta Wodzisławia z herbem i napisem : MAGISTRAT * POLZEY A:S / ZU LOSLAU, ok. 1800, (↔ 28 mm). Zbiory prywatne.
4.Odcisk pieczęci lakowej miasta z okresu reformy miejskiej (19.XI.1808 r.) z herbem i napisem otokowym. SIEGE ? DER ? STADTVERORDNETEN ? ZU LOSLAU ? 1809*,( ↔28,5mm), w: Archiwum Państwowe w Katowicach O/ w  Raciborzu, Akta miasta Wodzisławia 1741-1922, Die Anfertigung und Absendung der Kämneriei (1817-1843), syg.19.
5.Odcisk pieczęci miasta z okresu reformy miejskiej (19.XI.1808 r.) z herbem i napisem otokowym. SIEGE ? DER ? STADTVERORDNETEN ? ZU LOSLAU ? 1809* ,( ↔28,5mm), w: Archiwum Państwowe w Katowicach O/ w  Raciborzu, Akta miasta Wodzisławia 1741-1922, Die Anfertigung und Absendung der Kämneriei (1817-1843), syg.19, p.116.
6. Odcisk pieczęci miasta Wodzisławia z herbem i napisem otokowym : MAGISTRAT DER STADT LOSLAU* , (↔28 mm), używana od lat 40-XIX w., w: Archiwum Państwowe w Katowicach O/ w  Raciborzu, Akta miasta Wodzisławia 1741-1922, syg.49, p.90.
7. Odcisk pieczęci Wodzisławia z herbem miasta w tarczy, nad tarczą mitra książęca, napis otokowy : MAGISTRAT DER STADT LOSLAU*, (↔ 26 mm), użyta na dokumencie z 1884 r., /w:/ Archiwum kościoła p.w. WNM Panny w Wodzisławiu Śl.
8. Odcisk pieczęci Wodzisławia z herbem miasta w tarczy, nad tarczą mitra książęca, napis otokowy : MAGISTRAT DER STADT LOSLAU O/S*, (↔31,5 mm). Odcisk pochodzi z banknotu „notgeldowego" wydanego przez władze miasta Wodzisławia 21.VI. 1921 r., zbiory prywatne.
9. Odcisk pieczęci  Wodzisławia z herbem miasta w tarczy, nad tarczą mitra książeca, napis otokowy : Magistrat miasta Wodzisławia G. Ś.ê, (↔ 32 mm). Pieczęć oficjalnie używana była w latach 1922 aż do 1931 r.tj. od momentu przyłączenia Wodzisławia do Polski, aż do czasu oficjalnego dodania do nazwy miasta Wodzisław drugiego członu - Śląski. Zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl., Inwentarz nieruchomości miejskich (dokument sygnowany datą 12.I.1925).
10. Odcisk pieczęci Wodzisławia z herbem miasta i napisem otokowym : MAGISTRAT MIASTA WODZISŁAW, POWIAT RYBNICKI è, (↔ 34 mm), używana w latach 1931-1939 r.  Zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl., (syg. MWS I/707/H).
11. Odcisk pieczęci Wodzisławia z herbem w tarczy gotyckiej z zaznaczoną szrafurowo kolorystyką i napisem otokowym : Stadt Loslau O/S (↔34 mm), użyta na dokumencie z 10.VI.1941 r., /w:/ Archiwum Policji Budowlanej (Polizelverwaltung).
12. Odcisk pieczęci Wodzisławia z herbem w tarczy, nad nią mitra książęca, napis otokowy: Wodzisław, pow. rybnicki* (↔ 35 mm), użyta na dokumencie 13.IV.1945. Najprawdopodobniej typariusz tej pieczęci został użyty wtórnie po usunięciu częściowo tytulatury Komunalna Kasa Oszczędności /w:/ Archiwum Państwowe w Katowicach 0/Racibórz, Powiatowa Rada Narodowa w Rybniku 1945-1950, syg.610, s.174.
13. Herb miasta Wodzisławia wg Hugna Saurmy Jeltsch, Wappenbuch der schlesischen Städte und Städtel, Berlin 1870, s.180.
14. Herb miasta Wodzisławia wg Otto Huppa, Wappen und Siegel der deutschen Staaedte Flecken und Dorfer, Frankfurt a/Main ,1898, s.99.
15. Wizerunek ozdobny herbu miasta Wodzisławia z początku XX w. - Wappen der Stadt Loslau, z labrami i coroną muralis. Reprodukcja z kliszy szklanej, zbiory prywatne.
16. Herb miasta Wodzisławia z  pocz. XX w. Rysunek godła nawiązuje do pieczęci pruskiej z pocz.XX w. (ryc.8), podpis : Herb miasta Wodzisławia, k. Rybnika - woj. śląskie, sugeruje, że sam napis wykonano w latach 1922 - 1931 r. natomiast herb jest wklejką powstałą na pocz. XX w. Zbiory Archiwum Polskiej Akademii Nauk, Oddział w Wodzisław Śl., spuścizna po Ludwiku Musiole, Wodzisław 1257-1957. Krótki zarys dziejów miasta, opracowany źródłowo z okazji 700 - lecia istnienia Wodzisławia (rkps).
17. Herb miasta Wodzisławia,  malowidło w siedzibie ratusza (do 1906 r. pałac właścicieli wodzisławia fundacji Guidobalda Dietrichsteina i jego małżonki w latach 1744-1747). Reprodukcja fragmentu zdjęcia, Posiedzenie Magistratu, Wodzisław -  luty 1925. Zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl., (syg. MWS-I/337/H).
18. Herb miasta Wodzisławia uchwalony przez Radę Miejską w dniu 21.VII.1933 r. Oficjalnie obowiązywał do 3.X.1936 r., oprac. na pt. Musioł 1957, s.3 (tam szkic pozbawiony barw).
19. Herb miasta Wodzisławia zatwierdzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wg M. Gumowski 1939, s. 301 (tam szkic pozbawiony barw), Katowice. Rada Miejska przyjęła go na posiedzeniu w dniu 5.I.1937 r.
20. Herb miasta Wodzisławia malowidło  wykonane ok. 1940 r., hol wejściowy do pałacu Kubsza 2. 
21. Herb Wodzisławia z końca 1940 r., używany na paierze firmowym, przez władze niemieckie.
22. Herb miasta Wodzisławia z 1957 r., wykonany w 1957 r. z okazji obchodów 700 - lecia miasta, elewacja północna pałacu przy ul.Kubsza 2.

Inne pieczęcie i herby

23. Pieczęć Olesna, wg Hugona Saurmy, Wappenbuch ..., 1870, taf. poz.109.
24. Współczesny herb miasta Olesna wg ( Plewko Wanaga 1994, s.147, Warszawa.
25. Współczesny herb miasta Dobrodzienia.
26. Pieczęć lakowa ze sceną wniebowzięcia Najświętrzej Maryi Panny, patronki kościoła parafialnego w otok napis : SIGIL SEDIS ARCHIPRES LOSLEN 1707.  Mizia 1727 (rękopis).
27. Herb rodu Planknar z Kinsbergu właścicieli Wodzisławia (1527-1602), posiadał czerwoną tarczę a w niej srebrne krokwie z trzema złotymi różami. W klejnocie rogi pomiędzy którymi powtórzono ten sam motyw z tarczy, na pt., Blažek, 1887, taf.59.
28. Pieczęć Kazimierza, księcia z 1222 r. M. Kaganiec, Heraldyka Piastów śląskich 1146-1707, Katowice 1992.
29. Pieczęć herbowa Władysława I, księcia opolsko-raciborskiego z 1274 r.
30. Herby piastowskie, rep. Karty 52 z herbarza Gerlego w centralnej części herb górnośląski, rep. za M. Kaganie, 1992.
31. Magistrat miasta w 1925 r. na tle herbu.
32. Notatka z posiedzenia Rady Miejskiej z dnia 21.VII.1933 r. dotycząca zatwierdzenia herbu w: Protokólarz Rady Miejskiej od 1.I.1932. Zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl.
33. Notatka z posiedzenia PRM z dnia 5.I.1937 r. dotycząca przyjęcia  zatwierdzonego przez MSW w Warszawie herbu w miasta: PR M od 1.I.1932. Zbiory Muzeum w Wodzisławiu Śl.
34. Zarządzenie Ministerstwa Spraw Wewnętzrznych z 3 października 1936 r. w sprawie zatwierdzenia herbu miasta Wodzisławia Ślaskiego  Monitor Polski 1936, 246.